आज अनेकांकडे मोबाईलसाठी दोन दोन, तीन तीन तसेच अनेक सिम कार्ड असल्याचे पाहतो. मात्र, तुम्हाला हे माहित आहे का…कि अधिक सिमकार्ड बाळगत असाल तर तुम्हाला तुरुंगवास होऊ शकतो. चला तर जाणून घेऊया काय आहे, केंद्र सरकारने केलेले नवीन नियम.
भारतात स्मार्टफोनचा वापर वाढला असल्याने, ऑनलाइन फसवणूक, घोटाळे तसेच गुन्हे वाढले आहेत. या समस्यांना आळा बसविण्यासाठी केंद्र सरकार निर्णायक भूमिका घेत आहे. देशविघातक कार्यांसाठी, व्यक्ती अथवा संस्थांकडून मोबाईल सिम कार्डचा गैरवापर टाळण्यासाठी केंद्र सरकारने सिम कार्ड वापरावर नियंत्रण आणण्यासाठी ‘दूरसंचार कायदा २०२३’ लागू केला आहे, ज्या अंतर्गत मर्यादित संख्येत सिम कार्ड ठेवता येतात.
नवीन नियमांनुसार, एका व्यक्तीकडे सिमकार्डची कमाल संख्या देशभरात 9 इतकी करण्यात आली आहे. तर जम्मू आणि काश्मीर, आसाम आणि ईशान्य परवानाकृत सेवा क्षेत्रे (LSAs) सारख्या विशिष्ट संवेदनशील प्रदेशांमध्ये, ही मर्यादा कमी करून 6 करण्यात आली आहे. या फरकाचा उद्देश विशिष्ट प्रादेशिक सुरक्षा समस्या सोडवणे आणि दूरसंचार संसाधनांचे व्यवस्थापन वाढवणे हा आहे.
या नियमांचे उल्लंघन केल्यास गंभीर कायदेशीर आणि आर्थिक परिणाम होऊ शकतात. प्रथमच उल्लंघन केल्यास 50 हजार रुपयांपर्यंत दंड आकारला जाऊ शकतो, तर त्यानंतरच्या गुन्ह्यांसाठी 2 लाखांपर्यंत दंड केला जाऊ शकतो. फसव्या पद्धतींद्वारे सिम कार्ड मिळवणाऱ्या व्यक्तींवर कठोर उपाययोजना लागू आहे. गुन्हेगारांना तीन वर्षांपर्यंत तुरुंगवास, 50 लाख रुपयांपर्यंतचा दंड किंवा दोन्ही शिक्षा होऊ शकतात.
दूरसंचार ऑपरेटर्सकडे एखाद्या व्यक्तीच्या नावाखाली नोंदणीकृत सिम कार्डची संख्या ट्रॅक करण्याची क्षमता आहे. कोणीतरी तुमची ओळख वापरून बेकायदेशीरपणे सिम कार्ड मिळवत असल्यास, या गैरवापराचा त्वरित शोध घेणे आणि तक्रार करणे आवश्यक असते. हे सुलभ करण्यासाठी, दूरसंचार विभागाने (DoT) एक पोर्टल तयार केले आहे, जेथे व्यक्ती त्यांच्या नावावर नोंदणीकृत सिम कार्डची संख्या व्हेरिफाय (Verify) करू शकतात.
चला तर जाणून घेऊया, सिमकार्ड बाळगण्याविषयीची सविस्तर नियमावली…
- नवीन नियमानुसार, सिम कार्ड ठेवण्याची कमाल मर्यादा 9 आहे. म्हणजेच एका आधार कार्डवर जास्तीत जास्त 9 सिम कार्ड जारी केले जाऊ शकतात.
- हेच जम्मू-काश्मीर, आसामसारख्या संवेदनशील राज्यांमध्ये सिम बाळगण्याची मर्यादा 6 करण्यात आली आहे. सुरक्षेच्या दृष्टीने हे पाऊल उचलण्यात आले आहे.
- हे नियम मोडल्यास अनेक कायदेशीर आणि आर्थिक नुकसान सहन करावे लागते. जर कोणी पहिल्यांदा नियम मोडला तर त्याला 50 हजार रुपयांपर्यंत दंड भरावा लागेल. हा नियम तुम्ही वारंवार मोडल्यास तुम्हाला 2 लाख रुपयांपर्यंत दंड भरावा लागू शकतो. मात्र, कायद्यात जास्त सिम बाळगल्यास तुरुंगवासाची तरतूद नाही. तथापि, तुमच्या नावाने जारी केलेले सिमकार्ड वापरून कोणतीही आर्थिक किंवा गुन्हेगारी कृती केल्यास, तुम्हाला तीन वर्षांच्या तुरुंगवासाची शिक्षा होऊ शकते. तसेच 50 लाख रुपये दंड आणि तुरुंगवास अशी दोन्ही शिक्षा होऊ शकते.
- जारी केलेले सिम कार्ड तुमच्या आधार कार्डमध्ये शोधले जाऊ शकते. तसेच, जर तुमच्या नावाने जारी केलेल्या सिमकार्डवर बेकायदेशीर कृती होत असेल, तर त्याचा माग काढला जाऊ शकतो आणि थांबवला जाऊ शकतो. यासाठी, दूरसंचार विभागाने (DoT) एक पोर्टल तयार केले आहे, ज्याद्वारे तुमच्या आधारावर जारी केलेले बनावट सिमकार्ड शोधले जाऊ शकतात.
बनावट सिम कार्ड कसे शोधायचे ?
बनावट सिम कार्ड शोधण्यासाठी, सर्वप्रथम संचारसाथी पोर्टल www.sancharsathi.gov.in ला भेट द्यावी लागेल. यानंतर तुम्हाला होम पेजवर (Home page) जावे लागेल, जिथे तुम्हाला ‘Mobile connection’ पर्यायावर जावे लागेल.
- यानंतर 10 अंकी मोबाइल नंबर टाकावा लागेल, जो तुमच्या आधार कार्डशी लिंक आहे.
यानंतर ‘Captcha’ कोड टाकावा लागेल. - त्यानंतर नोंदणीकृत मोबाइल नंबरवर एक ओटीपी (OTP) येईल, ज्याद्वारे मोबाइल नंबरची पडताळणी करावी लागेल. यानंतर एक नवीन पेज दिसेल, जिथे नोंदणीकृत बनावट सिम ब्लॉक केले जाऊ शकते.
